„Rzodkiew jest warta tyle, co ołów, burak tyle, co srebro, a chrzan jest wart tyle, co złoto”
to starożytne porzekadło medyczno-dietetyczne, którego autorem jest rzymski pisarz i uczony Pliniusz Starszy, żyjący w I wieku n.e. Zapisał je w swoim monumentalnym dziele encyklopedycznym „Historia naturalna” (Naturalis historia).

Chrzan pochodzi najprawdopodobniej z terenów Europy Wschodniej. Nasi słowiańscy przodkowie doskonale znali jego moc i traktowali go jako podstawę domowej apteczki.

W medycynie ludowej Słowianie używali chrzanu na potęgę.
Korzeń i liście stosowano przy uciążliwym kaszlu, katarze i bólach zatok.
Zewnętrznie, jako okłady na „łamanie w kościach”, bóle reumatyczne i stawy.

Liście chrzanu służyły jako naturalny konserwant, zawijano w nie mięso i masło, aby dłużej zachowały świeżość.

Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) zawiera glukozynolany, przede wszystkim synigrynę. Po uszkodzeniu tkanek roślinnych, np. podczas krojenia lub tarcia, przy udziale enzymu mirozynazy powstaje m.in. izotiocyjanian allilu, związek odpowiedzialny za charakterystyczny, ostry zapach i piekący smak.

W badaniach laboratoryjnych związki te wykazują aktywność przeciwdrobnoustrojową, działanie antyseptyczne, wykrztuśne oraz rozgrzewające.
Chrzan świetnie pobudza krążenie, wspiera trawienie ciężkich potraw i stymuluje układ odpornościowy.

W Niemczech, w 57 gabinetach lekarskich przeprowadzono badanie, w którym uczestniczyło 217 kobiet z nawracającymi, niepowikłanymi zakażeniami dróg moczowych.
Porównywano preparat z korzenia chrzanu i ziela nasturcji z placebo. Po 180 dniach nawrót zakażenia wystąpił u około 36% kobiet stosujących preparat i 48% kobiet przyjmujących placebo.
W analizie głównego punktu końcowego ryzyko nawrotu było niższe o 36% w grupie stosującej preparat.

Z kolei badacze z Gangneung-Wonju National University w Korei Południowej testowali izotiocyjaniany wyizolowane z korzenia chrzanu wobec bakterii związanych m.in. z próchnicą i chorobami przyzębia, a także drożdżaków Candida albicans.
W warunkach laboratoryjnych wykazano aktywność przeciwdrobnoustrojową wobec wszystkich badanych mikroorganizmów.

W 2017 roku zespół z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego we Fryburgu oraz Instytutu Leibniza w Niemczech badał wodny ekstrakt z korzenia chrzanu na ludzkich komórkach układu odpornościowego. W badaniu zauważono, że ekstrakt z korzenia chrzanu ograniczał uwalnianie jednej z substancji odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego oraz wpływał na procesy, które pobudzają reakcję zapalną w komórkach.

To naprawdę mocne argumenty za kontynuowaniem badań nad potencjałem tych związków. Czy doczekamy się kolejnych badań i co jeszcze uda się dzięki nim odkryć? Tego nie wiemy. Jedno jest jednak pewne, chrzan to bardzo wartościowa roślina, którą warto zaprosić do swojej kuchni, szczególnie jesienią i zimą.

Świeżo tarty chrzan może być doskonałym dodatkiem do kiszonek, surówek, past kanapkowych czy domowych sosów. Nadaje potrawom wyrazisty smak, z nutą pikanterii, która pobudza układ pokarmowy do pracy.

SYROP CHRZANOWO MIODOWY NA KATAR I KASZEL

100 g świeżo startego chrzanu wymieszać w słoiku z 4-5 łyżek płynnego miodu oraz z sokiem z cytryny. Odstawić pod przykryciem w temperaturze pokojowej na około 24 godziny.
Następnie odcisnąć syrop przez gazę lub gęste sitko i przelać do ciemnej buteleczki.
Przechowywać w lodówce.

Stosować 2-3 razy dziennie po 1 łyżeczce.
Syrop działa wykrztuśnie, rozgrzewająco i pomaga udrożnić zatkany nos.

OKSYMEL CHRZANOWY – ANTYBIOTYK CZAROWNIC

Oksymel to starodawna mikstura na bazie octu jabłkowego i miodu wspiera trawienie i florę bakteryjną.

Składniki:
1 część startego chrzanu, opcjonalnie inne dodatki (czosnek, imbir, cebula), żywy (niefiltrowany) ocet jabłkowy, miód (w proporcji 1:1 z octem).
Przygotowanie: słoik napełnić chrzanem (i dodatkami) do połowy. Zalać octem jabłkowym, tak aby przykrył warzywa. Zamknąć słoik i odstawić w ciemne miejsce na 2-3 tygodnie. Po tym czasie przecedzić płyn i wymieszać go w proporcji 1:1 z miodem.
Stosujemy profilaktycznie1 łyżkę dziennie rozpuszczoną w szklance ciepłej wody. Przy przeziębieniu 2 do 3 razy dziennie.

OLEJ CHRZANOWY NA STAWY I MIĘŚNIE

Świeżo starty chrzan wymieszać z ciepłym, ale nie gorącym olejem kokosowym w proporcji 1:2.
Masować bolące stawy (np. przy reumatyzmie) lub klatkę piersiową przy przeziębieniu (ułatwia oddychanie).
Przy skórze wrażliwej oraz u dzieci najpierw wykonaj próbę uczuleniową, a przed nałozeniem, na skórę, natłuść ją.

ĆWIKŁA PO STAROPOLSKU Z PIECZONYCH BURAKÓW

Na koniec zostawiam wam przepis na tradycyjną, domową ćwikłę po staropolsku. Jej sekret tkwi w pieczeniu buraków zamiast gotowania, dzięki czemu zachowują głęboki smak i piękny kolor, oraz w dodatku kminku, który od wieków stosowano w kuchni staropolskiej dla wsparcia trawienia.

Składniki:
1 kg buraków
3-4 łyżki świeżo startego chrzanu
1 płaska łyżeczka mielonego kminku
2-3 łyżki dobrego octu jabłkowego 6%
1 płaska łyżeczka soli
1 łyżeczka cukru lub miodu.

Buraki dokładnie umyć, ale nie obierać i nie odcinać końcówek.
Każdego buraka nasmarowac odrobiną oleju i ułożyć na blaszce. Piec w piekarniku nagrzanym do 190°C do momentu, aż będą miękkie. W międzyczasie obrać korzeń chrzanu i zetrzeć na drobnych oczkach.
Upieczone buraki odstawić do przestudzenia. Następnie obrać i zetrzeć na tarce o średnich oczkach.

Do buraków dodać chrzan, ocet, sól, cukier lub miód oraz mielony kminek. Całość dokładnie wymieszać, przełożyć do słoika i wstawić do lodówki na minimum 24 godziny, do „przegryzienia”.

Z miłością Dziewanna

Choć chrzan wykazuje liczne właściwości prozdrowotne, zawiera drażniące związki aktywne (m.in. olejek musztardowy i izotiocyjaniany), z tego powodu do jego spożywania, szczególnie w dużych lub skoncentrowanych ilościach powinny uważać osoby cierpiące na wrzody żołądka i dwunastnicy, refluks żołądkowo-przełykowy, nadżerki i stany zapalne żołądka, zespół jelita drażliwego IBS, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, przy niewydolności nerek i hashimoto, osoby z ciężką niewydolnością lub marskością wątroby.
Duże ilości chrzanu mogą również wchodzić w interakcje z lekami na tarczycę (np. lewotyroksyną), osłabiając ich działanie.
Zaleca się rezygnację z medycznych dawek chrzanu (syropy, nalewki) w okresie ciąży i karmienia.

Materiały zawarte na tej stronie nie stanowią żadnej porady o charakterze medycznym, służą one wyłącznie w celach informacyjnych. Wszelkie kuracje lecznicze należy skonsultować z lekarzem lub fitoterapeutą. Przed zastosowaniem kuracji ziołami zawsze sprawdzaj przeciwwskazania i interakcje z lekami, jeśli takie przyjmujesz.

© Tekst autorski. Proszę nie kopiować bez oznaczenia źródła