Magiczna lipa i jak wykorzystać jej bezcenne dary.

74bb46db891a64880ecfd2fee90895e207ae7d27.jpg

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!
Nie dójdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
Choć się nawysszej wzbije, a proste promienie
Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.
Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,
Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.
Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły
Biorą miód, który potym szlachci pańskie stoły.
A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,
Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.
Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie
Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.                                                                        Jan Kochanowski 

Tą fraszkę z pewnością znają wszyscy, czyż można piękniej przedstawić to magiczne drzewo niż zrobił to nasz wspaniały wieszcz ?

Nazwa miesiąca lipiec pochodzi od lipy (Tilia sp.) tego uczą już w szkole podstawowej. Obecnie lipy kwitną odrobinę wcześniej, bo już w czerwcu. Kwiaty lipy są bardzo cenione w ziołolecznictwie i kosmetyce -wydzielają przepiękny zapach i są bardzo miododajne. Zbieramy je w okresie kwitnienia, najlepiej w słoneczną pogodę, do 10 ej rano i suszymy w ciemnym, przewiewnym miejscu. W Polsce występuje naturalnie dwa gatunki tego rodzaju: lipa drobnolistna i lipa szerokolistna, a w uprawie ponad 20 gatunków i ich odmian, a na świecie jest ich pond 50. Lipa jest długowiecznym drzewem, może dożyć nawet 800 lat, najstarsza lipa drobnolistna znajduje się  we wsi Cielętniki ma 517 lat.

linden-tree-817061__340.jpg

MAGIA LIPY.

Drzewo lipy dla Słowian było świętym symbolem Łady – Bogini miłości, spokoju i piękna. Symbol kobiecości, matczynej opieki. Sławianie wierzyli, że drzewo lipy pomaga wydobyć prawdę i zagwarantować pokojowe i sprawiedliwe rozstrzygnięcie sporów. Dlatego właśnie w jej cieniu odbywały się dawniej sądy. Drzewo lipowe pomagało także Sławianom w walce ze złymi mocami oraz duchami. Na powróz skręcony z drewna lipowego można schwytać diabła, a kij lipowy jest najskuteczniejszym środkiem aby schwytać i unieszkodliwić wampira, wodnika i inne złe demony. Także kropidła na wodę osadzano na trzonkach lipowych. Lipę sadzono często przy granicach, przy kościołach, cmentarzach, ale także domostwach. Mieszkańcy chcieli zapewnić sobie ochronę, sadzono je również na pamiątkę zaręczyn i ślubów jako ważny element magii płodności. Lipę często sadzono również przy okazji narodzin dziecka, wierzono bowiem w magiczny związek między siłą życiową i przydatnością drzewa, między cechami i losem nowo narodzonego człowieka, drzewu nadawano wtedy imię, to samo, które nosiło dziecko. Drzewa sadzono również przy studniach i źródłach, ponieważ drzewo chroniło ono życiodajną wodę. Drzewo chroniło również bydło, które okadzano w wigilię Św. Jana dymem z gałązek i szczapek lipowych, natomiast witki lipowe zakładano zwierzętom na rogi, nogi i ogon, a sutki okręcano łykiem, które w tym celu święcono w Oktawę Bożego Ciała. Przedmiotom użytku domowego, sporządzonym z drewna lipowego przypisywano cudowne właściwości: strawa jedzona łyżką lipową nie mogła zaszkodzić, skrzypce lipowe „same z siebie śpiewały i płakały”.  Z łyka wyplatano maty, sznury, koszyki i łapcie, z pni robiono ule – zapach drewna lipowego miał zachęcać pszczoły do osiedlenia się w takim ulu. Lipa pełniła również istotną rolę w słowiańskich zwyczajach pogrzebowych, gdyż powszechne było przekonanie, że trumny zrobione z jej drewna zapewniają spokojny wieczny odpoczynek. A dzięki ogromnemu zaufaniu naszych przodków do życzliwości tego drzewa, z drewna lipowego wyrabiano również kołyski.

OPIS i ZBIÓR

Lipa drobnolistna Tilia cordata (T. parvifolia, T. ulmifolia) drzewo do 25 m wys.; młode gałązki nagie; liście okrągławosercowate, zaostrzone, spodem sinawe; kwiaty wonne, zebrane w kwiatostany z podsadką; podsadka podłużnie jajowata, języczkowata, skórzasta, żyłkowata, żółtawozielona; owoc – orzeszek, nagi, owalny, 2-3 mm. Kwitnie w II połowie czerwca i w lipcu, później jednak o 7-10 dni niż lipa szerokolistna.

Lipa szerokolistna Tilia platyphyllos (T. grandifolia) drzewo dorastające do 30 m wys.; młode gałązki owłosione; liście większa niż u poprzedniej, spodem zielone, lśniące; kwiatostan 2-3 kwiatowy, zwisły; w kątach nerwów od spodu blaszki liściowej widoczne pęczki białych włosków; ogonki liściowe owłosione; owoc – orzeszek pięciokanciasty. Kwitnie w II połowie czerwca i w lipcu.

Kwiaty powinny być zbierane w początkach i w czasie kwitnienia, aby w trakcie suszenia nie zawiązywały się owoce. Kwiatostan obrywa się wraz z podsadkami.  Lipy zaczynają kwitnąć w czerwcu. Lipa drobnolistna kwitnie 1-2-tygodnie później niż lipa szerokolistna. Liście najlepiej zbierać świeżo rozwinięte. Oba surowce należy wysuszyć w temp. do 40 C.

kwiaty-lipy-w-czerwcu-zbieramy-w-zimie-pijemy-3.jpg

WŁAŚCIWOŚCI I ZASTOSOWANIE

Kwiat lipowy był od zawsze ważnym składnikiem medycyny ludowej, podobnie jak dzisiaj, taka ciekawostka otóż niegdyś lipowymi liśćmi karmiono kotne kozy i owce, zwłaszcza te, które z trudem znosiły ciążę. Liście lipy możemy spokojnie spożywać, dodawać do sałatek, zup, sosów. Możemy także wyciskać z nich sok, a także fermentować na aromatyczne herbatki. Jest w 100 % jadalny i bardzo smaczny, w przeciwieństwie do innych jadalnych liści, lipowe mają mniej goryczki.

Liście zawierają glikozyd tiliacynę, sole miedzi i manganu, olejek eteryczny, kwasy, śluzy, flawonoidy i garbniki.

W kwiatostanach znajdują się: olejek eteryczny – 0,04-0,05% (którego składnikami są: farnezol, 2-fenyloetanol, geraniol, eugenol), glikozydoester – tylirozyd, śluzy (złożone z kw. uronowych, metylopentozy i heksozy), flawonoidy (kemferytryna, izokwercetyna), garbniki – 2%, kwasy, sole, witaminy, seryna, glicyna, treonina, kw. glutaminowy, ponadto pektyny, saponiny i procyjanidyny.

Kwiatostan lipy łagodzi skurcze i bóle, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, wzmaga wydzielanie moczu i potu, uodparnia organizm na choroby, przyśpiesza wyzdrowienie; działa osłaniająco, uspokajająco, przeciwzapalnie, żółciopędnie, przeciwgorączkowo, odkażająco, wykrztuśnie i przeciwzapalnie; reguluje wypróżnienia, odtruwa organizm ze szkodliwych metabolitów i substancji obcego pochodzenia.

Wskazania: bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia, skąpomocz, kamica moczowa, gorączka, przeziębienie, choroby zakaźne i skórne, skurcze jelit, żołądka i dróg żółciowych, kamica żółciowa (+ inne zioła), nieżyt układu oddechowego, zapalenie krtani i gardła, chrypka, kaszel, nieżyt jelit i żołądka, choroba wrzodowa, obniżona odporność na choroby, biegunka, stany zapalne układu moczowego, niedostateczne wydzielanie żółci, bezsenność, zdenerwowanie.

Zewnętrznie (nasiadówki, płukanki, przemywanie, okłady): zapalenie spojówek, stany zapalne, ropne i zakażeniowe gałki ocznej, opuchnięcie i przemęczenie oczu, stany zapalne pochwy i warg sromowych, upławy (pić napar z pokrzywy i lipy!), suchość skóry, włosów i warg, rany, czyraki, owrzodzenia.

Orzeszki lipy zawierają śluzy, białka, skrobię, flawonoidy i olej tłusty. Dawniej tłoczono olej z orzeszków lipy. Jest szczególnie cenny po podaniu doustnym i zastosowaniu na skórę. Przyspiesza gojenie ran i owrzodzeń. Usuwa stany zapalne, doskonale natłuszcza, znosi świąd. Olej z orzeszków lipy zasobny jest w kwas linolowy (49-60%), kwas oleinowy (16-22%) oraz palmitynowy (8-10%), ponadto w fitosterole, kwas sterkulowy i malwalowy.

Bardzo wartościowy jest również węgiel lipowy, doskonale sprawdzi się przy wszelkich zatruciach, pomocny przy gojeniu ran, świetny środek do oczyszczania organizmu oraz wybielania zębów. Dawniej w medycynie ludowej najgorszych w przypadkach dosłownie cytuję słowa Dr E. Mullera  „gdzie już nie ma żadnej nadziei” używano właśnie świeżo palonego węgla lipowego.

Z kwiatów lipy możemy również przygotować wspaniały aromatyczny ocet. Przygotowujemy go tradycyjnie jak wszystkie octy. Jak przygotować ocet lipowy, zapraszam do wpisu : Magiczne octy dziewanny.

herbs-1823966__340.jpg

NAPAR

2 łyżki kwiatów lub liści zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić 4-6 razy dz. po 100-150 ml; niemowlęta ważące 3-4 kg – 7,5 ml, 5-6 kg – 11-12 ml, 7-8 kg – 16 ml, 4-5 razy dz.; dzieciom podaje się 50-100-150 ml, zależnie od wieku.

SYROP LIPOWY i SYROP Z KWIATÓW LIPY

Wydawałoby się, że syrop lipowy to samo co syrop z kwiatów lipy, a jednak nie kochani to nie jest to samo i już wyjaśniam tą różnicę. Syrop lipowy otrzymuje się z kwiatów lipy, ale przynajmniej połowa z nich powinna być razem z podsadkami, przylistkami czyli tymi długimi, pojedynczymi listkami przyrośniętymi do kiści kwiatków. Natomiast syrop z kwiatów przyrządzamy z samych kwiatów bez szypułek i listków. Dlatego kiedy kupujecie w sklepie syropek warto zwrócić na to uwagę. Oczywiście oba syropki działają podobnie i oba są bardzo cenne i zdrowe. Jednak ten z samych kwiatów, ze względu na większą ilość nektaru i pyłku jest na pewno szlachetniejszy. Tu już sami zdecydujcie jaki syropek będzie wam lepiej odpowiadał.

Potrzebujemy 4 pełne, lekko ubite szklanki kwiatów lipy, 500 ml wody, 500 g cukru kokosowego lub trzcinowego, sok z 2 cytryn i 50 ml spirytusu. Kwiaty przekładamy do słoja, wyciskamy na nie sok z cytryn i delikatnie przemieszamy. Wodę z cukrem zagotowujemy, gorącą zalewamy kwiaty. Przykrywamy ręcznikiem papierowym lub gazą i zabezpieczamy gumką. Odstawiamy na 3 dni w ciemne miejsce, pamiętajcie aby go codziennie przemieszać. Po trzech dniach, dobrze odciskamy kwiaty, łączymy ze spirytusem, mieszamy i zlewamy do buteleczek. Jeśli chcecie syrop bez alkoholu należy go pasteryzować 15 minut. Syrop po otwarciu i niepasteryzowany przechowujemy w lodówce. Kwiaty po odcedzeniu syropu można przelać ciepłą, przegotowaną wodą otrzymując delikatny napój lipowy. Schłodzony, z dodatkiem plasterka cytryny, smakuje doskonale.

e4e367e13a30dbe5a7ba645f38f6c105.jpg

ORZESZKI LIPOWE NA ZGAGĘ

Z niedojrzałych owoców lipy czyli tak zwanych „orzeszków” dawniej tłoczono drogocenny olej, przerabiano go również na mąkę. Dr Różański zaleca je na zgagę i chorobę wrzodową. Zebrane orzeszki należy rozetrzeć z odrobiną wody i zażywać 2 – 3 łyżki 3 razy dziennie.

KAWA LIPOWA

Kawa z orzeszków lipy ? Niemożliwe, a jednak – pyszna i przede wszystkim zdrowa wersja kawy.  Troszkę pracochłonna, ale warto. Zbieramy zdrowe, nieuszkodzone owoce lipy, oddzielamy od liści tak aby pozostał sam orzeszek. Całość rozkładamy na blaszce do pieczenia cienką warstwą. Wstawiamy do piekarnika nagrzanego do 150 stopni C i pieczemy przez ok. 20 min. do całkowitego wyschnięcia i zbrązowienia. Przechowujemy w słoiczkach, mielimy na świeżo tuż przed samym zaparzeniem kawy.  Na mocną bardzo aromatyczną kawę potrzebujemy 4 łyżki,  zaparzamy je 10-15 minut pod przykryciem, pachnie obłędnie i smakuje bosko, a jeśli zebraliśmy odpowiednio dużo niezdrewniałych orzeszków, jest już sam w sobie słodki.

12191598_513647148808792_5998555336119609709_n.jpg

PRALINKI LIPOWE

Lipowy deserek, a czemu nie ? Bardzo aromatyczny i zjawiskowy, bardzo prosty w wykonaniu. Zebrane orzeszki należy uprażyć, następnie rozgnieść w moździerzu dodać taką samą ilość ususzonych lub kwiatów lipy. Dodajemy odrobinę miodu i stopniowo oleju kokosowego, tak aby powstała gęsta zwarta masa, formujemy kulki i schładzamy w lodówce, możemy je obtoczyć w wiórkach kokosowych.

KAPARY Z OWOCÓW LIPY

  • 300 g zielonych owoców lipy
  • 1 litr wody
  • 3 lekko czubate łyżki soli kłodawskiej lub kamiennej nie jodowanej.

SKŁADNIKI ZALEWY

  • 400 ml octu białego octu winnego 6%
  • 100 ml wody
  • 1 duży ząbek czosnku
  • 1 szalotka
  • 6 łyżeczek cukru kokosowego
  • 2 liście laurowe, 10 ziarenek pieprzu, 2 kulki ziela angielskiego, 1 łyżeczka ziarenek gorczycy białej, 2 gałązki estragonu lub 1 łyżeczka suszonego.

Owoce na kapary muszą być jeszcze zielone i miękkie, do przepisu nie nadają się  stwardniałe. Zdrowe, miękkie zielone owoce gotujemy 10 minut w osolonej wodzie, przecedzamy. Przygotowujemy zalewę.

ZALEWA – Cebulkę kroimy w pół talarki, czosnek w plasterki. Do wody z octem dodajemy przyprawy, czosnek, cebulkę gotujemy na bardzo małym ogniu 15 minut, przecedzamy. Wsypujemy obgotowane kulki, zagotowujemy i gorące wlewamy do słoiczków, zakręcamy, odwracamy słoiczki do góry dnem. Kapary są gotowe po 14 dniach.

PŁUKANKA ROZJAŚNIAJĄCA DO WŁOSÓW

Doskonały sposób na delikatne rozświetlenie i rozjaśnienie włosów. Polecane oczywiście dla blondynek. Po 2 łyżki kwiatów lipy i rumianku zalewamy 500 ml wrzącej wody, parzymy 15 minut pod przykryciem. Przecedzamy, dodajemy 3 łyżki octu jabłkowego i używamy do ostatniego płukania. W podobny sposób możemy przygotować sobie mgiełkę do włosów. Zaparzamy w ten sam sposób zioła, z tym że po 1 łyżce i w 200 ml. wody. Następnie dodajemy 3 łyżki soku z cytryny i 0,5 łyżeczki miodu, przelewamy do buteleczki ze spryskiwaczem. Gotowe.

MASKA NA WŁOSY

4 łyżki lnu i 2 czubate łyżki suszonej lipy zalewamy 500 ml wrzącej wody i pozostawiamy na pół godziny pod przykryciem. Przecedzamy i nakładamy na włosy, zawijamy w ręcznik na minimum pól godziny. Możemy w taki sam sposób przygotować płukankę, w tym celu używamy tylko 2 łyżki lnu i dolewamy wody aby ją rozrzedzić. Taką płukankę robimy na wieczór, rano włosy będą sztywne i odrobinę posklejane, wystarczy je dobrze rozczesać. Płukanka nadaje się doskonale do włosów cienkich, przetłuszczających się, gwarantuję, że włosy po niej na długo zachowają świeżość, nabiorą puszystości i objętości.

-70ktkqTURBXy82ZDFjMGYwM2JjMjM2NmUwM2Y2N2I1NTRkZmQ1NTAzNi5qcGVnk5UDA0DNA-XNAjCTBc0DFM0BvJUH2TIvcHVsc2Ntcy9NREFfLzE0MGIxY2ZlN2YwYWM1MmVkYzAxMGQ3MDk3OGU4NGJlLnBuZwDCAA.jpg

OLEJ LIPOWY

0,5 szklanki świeżych kwiatów zalać 150 ml ciepłego oleju lub oliwy dobrej jakości o temp. 40 stopni C,  wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Olej lipowy stosuje się nie tylko do celów kosmetycznych, zamiast mleczka czy śmietanki, ale również do leczniczych lewatyw doodbytniczych przy guzkach krwawniczych, ostrych stanach zapalnych jelit końcowych, zaparciach i podrażnieniu jelit. Do odbytu wprowadza się 100-200 ml oleju lub więcej o temp. 38° C.

KĄPIEL RELAKSUJĄCA

PO sporej garści kwiatów i liści lipy, płatków róży, kwiatów lawendy, kwiatów nagietka, 0,5 kubka soli Epsom. Z kwiatów przygotowujemy napar, parzymy pod przykryciem 30 minut, przecedzamy. Wlewamy do wanny i dodajemy sól Epsom oraz (opcjonalnie) różany czy lawendowy olejek eteryczny. Nie zaszkodzi również wrzucić garść płatków róży:).

Na koniec kochani opowieść Hermana Hessego z 1912 roku o trzech braciach. Najmłodszy z nich zostaje niesłusznie oskarżony o morderstwo. Aby go ocalić, do zabójstwa przyznaje się najpierw starszy brat, a potem najstarszy.
Nie wiedząc co począć, sędzia rozkazuje braciom posadzić młode drzewko lipy. Mają to jednak zrobić tak, by gałęzie znalazły się na ziemi, a korzenie w powietrzu.
Winny będzie ten brat, którego drzewo pierwsze uschnie. Ponieważ wszyscy trzej są niewinni, z ich konarów zaczynają wyrastać liście i żadne nie usycha. \

Pozdrawiam Dziewanna.

Korzystałam z materiałów H Różański Ziołolecznictwo, fitoterapia, zioła oraz własnej wiedzy i zapisków.

1777.jpgLipa drobnolistna ma na spodniej stronie liści charakterystyczne kępki rudych włosków.

1779.jpgLipa szerokolistna – okazalsze miękko owłosione liście od spodu i większe kwiaty. Gatunek rodzimy dla Małopolski.

Jedna uwaga do wpisu “Magiczna lipa i jak wykorzystać jej bezcenne dary.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s