Medycyna niekonwencjonalna i dawne tradycje zielarskie często budzą ogromne zainteresowanie, zwłaszcza gdy dotyczą preparatów o szerokim spektrum działania.

Jednym z takich kontrowersyjnych tematów jest tzw. metoda Haretskiego oraz powiązana z nią receptura na domowy koncentrat z glistnika jaskółczego ziela, miodu i soli.

Przyjrzyjmy się bliżej tym słynnym kropelkom.

Choć łączenie soku z glistnika jaskółczego ziela z miodem jest powszechnie kojarzone ze współczesną wschodniosłowiańską medycyną ludową oraz metodami naturopatycznymi Aleksandra Haretskiego, receptura ta posiada znacznie starszy, antyczny rodowód.

Pierwsze pisemne wzmianki o celowym łączeniu tych dwóch składników pochodzą z basenu Morza Śródziemnego z I wieku n.e. Grecki lekarz i botanik Dioskurydes w swoim fundamentalnym dziele De Materia Medica, a także rzymski pisarz i przyrodnik Pliniusz Starszy, opisali procedurę długotrwałego gotowania świeżego soku z glistnika wraz z miodem w miedzianych naczyniach w celu uzyskania preparatu na zaćmę (kataraktę) oraz zmętnienia rogówki.

Przekaz tej receptury na ziemie słowiańskie nastąpił w procesie chrystianizacji (od X wieku n.e.), głównie poprzez monastycyzm bizantyjski i prawosławny na Rusi.

Mnisi, dokonując przekładów antycznych oraz bizantyjskich traktatów medycznych, przenieśli tę procedurę do pierwszych lokalnych zielników, tzw. leczebników i travników.

Z murów klasztornych wiedza ta, na drodze dyfuzji kulturowej, przeniknęła do tradycji świeckiej, stając się stałym elementem praktyk wschodniosłowiańskich znachorów, zielarek oraz szeptuch.

Aleksander Haretski usystematyzował ten ludowy przepis i włączył go do swojego autorskiego programu kompleksowego oczyszczania i regeneracji organizmu oraz spopularyzował na szeroką skalę w Europie Środkowej.

W swojej metodzie uznał te krople za jeden z kluczowych elementów terapii narządu wzroku (wspomagająco przy zaćmie czy zmętnieniu rogówki) oraz regeneracji komórkowej.

Od siebie dodam, że mi osobiście krople te pomogły pozbyć się nużeńca.

W celach dystrybucyjnych, ze względu na restrykcyjne prawo farmaceutyczne w UE preparat ten został zarejestrowany i wprowadzony do obrotu nie jako lek czy krople do oczu, lecz jako unikatowy koncentrat kosmetyczny do pielęgnacji i regeneracji skóry powiek oraz okolic oczu o działaniu przeciwstarzeniowym.

W oficjalnym obiegu zaleca się wklepywanie go w skórę wokół oczu. Informacja o zakraplaniu gałki ocznej funkcjonuje wyłącznie w obiegu wiedzy z zakresu medycyny ludowej i medycyny alternatywnej.

Składniki słynnych kropli opierają się na trzech składnikach.

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.)

Jaskółcze ziele to roślina o niezwykle silnym działaniu biologicznym. Zawiera ponad 20 alkaloidów izochinolinowych.

W kontekście kropli najważniejsze to chelidonina. Działa silnie rozkurczowo (spazmolitycznie) oraz uspokajająco. W kontekście oka może wpływać na ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz napięcie mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych.

Sangwinaryna i chelerytryna, to potężne substancje o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i przeciwwirusowym. W medycynie ludowej to one odpowiadały za leczenie stanów zapalnych oka. Koptyzyna i berberyna, z kolei wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające.

Mód

Miód w tej recepturze z biochemicznego punktu widzenia pełni kluczowe funkcje. Ze względu na olbrzymie stężenie cukrów, miód „wyciąga” wodę z komórek bakteryjnych (odwodnienie osmotyczne), co uniemożliwia rozwój mikroorganizmów. To dzięki niemu koncentrat nie psuje się przez lata.

Miód pod wpływem kontaktu z minimalną ilością wilgoci aktywuje enzym (oksydazę glukozową), który wytwarza nadtlenek wodoru (H₂O₂) o działaniu antyseptycznym.

Ponadto istotną rolę odgrywa tu działanie powlekające. Miód zmniejsza biodostępność agresywnych alkaloidów glistnika, sprawiając, że uwalniają się one wolniej i mniej gwałtownie drażnią tkanki.

Sól

Dodatek soli w ilości ok. 1-2% ma fundamentalne znaczenie fizjologiczne. Czysty sok z miodem byłby roztworem skrajnie hipertonicznym (zagęszczonym), co doprowadziłoby do bolesnego odwodnienia komórek oka (szoku osmotycznego).

Sól, zwłaszcza po późniejszym rozcieńczeniu koncentratu wodą, pomaga zbliżyć osmolarność kropli do naturalnego płynu łzowego (0,9% NaCl), co zmniejsza dyskomfort i chroni rogówkę przed uszkodzeniem mechanicznym.

Co ciekawe. Tradycyjna procedura wymagała zastosowania naturalnej, niejodowanej soli kamiennej, natomiast współczesne modyfikacje receptury zastępują ją sterylnym, farmaceutycznym roztworem chlorku sodu (0,9% NaCl), co pozwala na precyzyjne zbliżenie osmolarności roztworu roboczego do płynu łzowego.

Tradycyjne opisy tej receptury opierają się na równych proporcjach soku roślinnego oraz miodu.

Zazwyczaj wymienia się w nich połączenie 90 ml świeżo wyciśniętego soku z glistnika jaskółczego ziela oraz 90 ml płynnego, naturalnego miodu kwiatowego.

Całość uzupełnia dodatek 2 gramów drobno mielonej soli kamiennej, co stanowi w przybliżeniu od 1% do 2% całkowitej masy roztworu i ma pełnić funkcję stabilizującą.

Proces pozyskiwania koncentratu rozpoczyna się od wyciśnięcia soku ze świeżego, umytego ziela glistnika za pomocą sokowirówki lub wyciskarki, w wyniku czego powstaje charakterystyczny, pomarańczowy płyn.

Płyn ten jest następnie łączony z miodem i poddawany procesowi ciągłego podgrzewania na małym ogniu przez około 15 do 20 minut. W literaturze ludowej zaleca się stałe mieszanie roztworu w celu uniknięcia przypalenia oraz sukcesywne usuwanie powstającej na powierzchni piany.

Dodatek soli następuje w końcowej fazie obróbki termicznej.

Tradycyjna procedura zakłada przelanie gorącego płynu do naczyń z ciemnego szkła.

Cechą charakterystyczną tej metody jest pozostawienie butelek lekko niedokręconych przez pierwsze 7 do 10 dni. Co ma umożliwić swobodne odprowadzenie gazów fermentacyjnych i odpowietrzenie mikstury, po czym naczynia zamyka się szczelnie. Tak przygotowany koncentrat wykazuje wieloletnią trwałość stabilizacyjną.

Uzyskany koncentrat w swojej czystej postaci jest zbyt silny do bezpośredniego kontaktu z wrażliwymi tkankami. Zaleca się zatem na konieczność jego rozcieńczania przy użyciu wody destylowanej lub przegotowanej.

Najczęściej opisywane proporcje to stosunek 1:1 (np. równe części koncentratu i wody) bądź bardziej rozcieńczona forma 1:4, co odpowiada proporcjom 2 ml koncentratu na 8 ml wody.

Tak przygotowany roztwór przeznaczony jest do przechowywania w warunkach chłodniczych przez okres do 30 dni.

Historia miodowo-glistnikowej receptury pokazuje niezwykłą drogę, jaką ten przepis przebył od antycznych traktatów medycznych aż po słowiańskie chaty i współczesne gabinety naturoterapii.

Choć dawni znachorzy i mnisi nie znali pojęć takich jak alkaloidy czy ciśnienie osmotyczne, to metodą prób i błędów intuicyjnie stworzyli przepis, który przetrwał próbę czasu.

Dzisiejsze spory między zwolennikami medycyny alternatywnej a okulistami pokazują, że to, co sprawdzało się w dawnych czasach, we współczesnym świecie aż się prosi o uwagę i badania biochemiczne.

Czy kiedyś się ich doczekamy?

Z miłością Dziewanna

Opisana powyżej procedura ma charakter wyłącznie historyczno-ludowy, kulturoznawczy i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, nie zachęca, nie namawia i nie propaguje stosowania powyższych metod.

Wszelkie kuracje lecznicze należy skonsultować z lekarzem.

Bibliografia

Haretski Aleksander „Praktyczne kompendium odmładzania i całkowitego uzdrawiania z chorób i raka” Część II: Tajemnice sposobu kompleksowego uzdrowienia, regeneracji, odmładzania i przywrócenia możliwości rezerwowych organizmu człowieka. Akademia Medycyny Regeneracyjnej, 2019

Akademia Medycyny Regeneracyjnej, Koncentrat z glistnika Haretski, Medycyna Ludowa

Nawrot Joanna Skład chemiczny i zawartość substancji biologicznie aktywnych w Chelidonium majus L., „Postępy Fitoterapii”, 2014

Paluch Adam, Świat roślin w tradycyjnych wierzeniach i praktykach leczniczych ludu polskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1989.

Panzer Anika, Hamel Ernest, Joubert Annie M., Chelidonine, an alkaloid from Chelidonium majus, inhibits cell proliferation and induces apoptosis through microtubule disruption „Cancer Letters”, 2001

Zielińska Anna, Klasztorne travniki i leczebniki, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 2016