Nazwy ludowe/regionalne: głucha pokrzywa, martwa pokrzywa, pokrzywa biała, miodówka, midunka, medunka, miduszka.
Jasnota biała od stuleci zajmuje ważne miejsce w tradycji zielarskiej Europy. Już w starożytności jej właściwości doceniał nadworny lekarz Nerona, Dioskurydes, a w kolejnych epokach polecali ją liczni botanicy i medycy, tacy jak Lonicerus, Matthiolus czy Paracelsus.
W średniowieczu była ceniona przez Hildegardę z Bingen i opisywana w słynnym „Hortus Sanitatis”, a jej zastosowanie rozwijali później zielarze pokroju Culpepera czy Kneippa.
W tradycji ludowej jasnota biała zajmowała miejsce nie tylko jako roślina lecznicza, lecz także ochronna i użytkowa.
Przypisywano jej działanie przeciw czarom, w niektórych regionach wierzono, że sparzenie nią naczyń przeznaczonych na mleko mogło unieszkodliwić czarownicę lub uchronić mleko przed zepsuciem.
W praktykach wiejskich stosowano ją również bardzo konkretnie: nowe garnki „naparzano” jasnotą, by zapewnić czystość i urodzajność mleka, a w przypadku jego „zaczarowania” przecedzano je przez roślinę, by przywrócić jego właściwości.
Jasnota jest rośliną jadalną wspaniale nadaje się do kuracji witaminizujących i wzmacniających.
Pędów jasnoty (liści z łodygami) używano w niektórych częściach Polski jak szpinaku – na zieleninę, choć nie stanowiła zbyt popularnego pokarmu na polskiej wsi.
Jako dzikie warzywo najbardziej rozpowszechniona była wśród ludności dzisiejszej Ukrainy, głównie w okolicach Lwowa, Samboru, Tarnopola i Stanisławowa pod mylącymi nazwami midunka, medunka, miduszka.
Oprócz potraw a’la szpinak jasnotę można dodawać do zup, sosów, pizz, tart, placków itp. Kwiatami dekoruje się surówki. Surowe pędy jasnoty mają niezbyt przyjemny zapach, który jednak w pewnym stopniu zanika po ugotowaniu lub usmażeniu.
Sałatki z młodych liści i wierzchołków z oliwą poleca dr. H. Różański do kuracji mineralizujących i oczyszczających wątrobę oraz skórę.
Surowcem zielarskim są korzenie, ziele oraz kwiat. Ziele zbieramy przed lub w czasie kwitnienia, kwiaty w trakcie kwitnienia. Ziele i kwiat suszymy cienką warstwą w przewiewnym, zacienionym miejscu. Korzenie pozyskujemy jesienią lub wczesną wiosną i suszymy w temperaturze 60 °C.
Ziele i kwiaty zawierają olejek eteryczny, śluzy, saponiny, garbniki (w zielu ok. 12-14%), flawonoidy (lamiozyd, lamiid, hipolamiid), glikozydy irydoidowe, aminy biogenne (cholina, histamina, tyramina), dużo karotenu, liczne sole mineralne i cukrowce.
Korzeń zawiera dużo saponiny i stachiozy.
Korzeń jasnoty białej wykazuje silne działanie wykrztuśne, a także moczopędne i napotne. Ziele oraz kwiaty działają szerzej i wielokierunkowo: hamują krwawienia maciczne oraz pomagają regulować cykl miesiączkowy (z tendencją do jego łagodzenia), wspierają procesy krwiotwórcze i przemianę materii, a także sprzyjają oczyszczaniu organizmu. Pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i apetyt, korzystnie wpływają na pracę śledziony i jelit oraz regulują wypróżnienia. Dodatkowo wzmacniają i uszczelniają naczynia krwionośne.
Jasnota wykazuje również działanie żółciopędne, rozkurczowe, napotne, moczopędne, przeciwzapalne, odkażające i wykrztuśne, a według tradycji także wspomagające przy zaburzeniach gospodarki cukrowej. Cała roślina działa ponadto łagodnie uspokajająco i może sprzyjać zasypianiu.
J.H. Głóg w swoim wspaniałym dziele z 1936 roku „Zioła lecznicze: Botanika okultystyczna, astrologja werbalna, medycyna hermetyczna” pisze o jasnocie:
„…Na białe upławy nie ma wg dra Bohna, lepszego lekarstwa, jak napar z kwiatu jasnoty białej.
Lecząc białe upławy, można jasnotę mieszać z liśćmi geranii doniczkowej (geranium moschatum) silnie pachnącej; w wypadkach leczenia chorób piersiowych: ze ślazem, dziewanną, lipą i w ogóle z ziołami, leczącymi choroby dróg oddechowych.
Tynktura jasnoty białej wg dra S. Flamma, działa przeciwko bezsenności i głuchocie (3 krople 1-2 x dziennie); korzenie, gotowane w winie, rozpuszczają kamienie w nerkach.
Suszone i sproszkowane ziele leczy rany.
Wywar z tego ziela jest też ponoć cudownym środkiem na oparzeliny i rany nóg. Należy lniane chusty maczać w tym wywarze i okładać chore i bolące miejsca.
Ponad wszystko jednak jest to wprost niezastąpiony lek na krwotoki i białe upławy, mimo że nie zbadano dotychczas, jak podaje dr. Lypa, jakiemu składnikowi zawdzięcza kwiat jasnoty swój wybitny wpływ na krążenie maciczne. Wyciąg alkoholowy, względnie nalewka daje świetne rezultaty przy menoragiach i upławach młodych dziewcząt (Florian, Leclerc).
Ks. Kunzle pisze: starsi mężczyźni, cierpiący nieraz szalone bóle z powodu niemożności oddawania moczu, winni pić napar z tego ziela…”
NAPAR
2 łyżki ziela lub 3 łyżki kwiatów zalać 500 ml. wrzącej wody, odstawić na 20 minut pod przykryciem.
Pić 3-4 razy dziennie po 100-150 ml.
Zewnętrznie: do okładów na oczy przy zmęczeniu, opuchnięciu, cieniach pod oczami, podrażnieniu, stanach zapalnych; do przemywania oczu i skóry jako środek przeciwzapalny i antyseptyczny.
ODWAR
2 łyżki korzenia zalać 250 ml. wody, gotować 5 minut, odstawić na 20 minut do zaparzania, przecedzić.
W przypadku chorób zakaźnych, przeziębieniowych, kaszlu itd. posłodzić miodem (jeżeli leczymy schorzenia układu pokarmowego nie słodzimy!) Pić jak napar.
ALKOHOLATURA ZIMNA
Pół szklanki świeżego mielonego ziela zalać 400 ml wódki, wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dziennie po 10 ml (max 15 ml).
Podobnie sporządza się nalewkę z suchego ziela i intrakt ze świeżego surowca, podobnie się je również dawkuje.
MIESZANKA NA BIAŁE UPŁAWY dr. Czarnowski
kwiat jasnoty 25 części, rdestu ptasiego 25 części,
rozmarynu 10 części, pokrzywy 15 części, mącznicy liści – 10 części.
Dziennie 3-4 filiżanki
MIESZANKA Dr. Różańskiego
Po 1 łyżce stołowej: jasnoty białej, glistnika ziela, kwiatu lub ziela wrotyczu, kłącza lub kwiatu lapiężnika, kłącza lub ziela kokoryczki.
2 łyżki mieszanki zalać 0,5 litra wrzącej wody, zaparzać pod przykryciem 1 godzinę, odcedzić. Zażywać 3 razy dziennie po 150 ml.
UWAGA! Lek silny! Wskazania: zatrzymanie miesiączkowania, nieregularne krwawienia miesiączkowe, bóle miesiączkowe, zapalenie przydatków, upławy (jednocześnie stosować doustnie i do przepłukiwania pochwy lub nasiadówek 40-minutowych), zaburzenia hormonalne, okres menopauzy, nerwice, wyczerpanie nerwowe, bezsenność, wewnętrzny niepokój, nadciśnienie, zaburzenia sercowe, stres, zaparcia, bóle brzucha i jajników, zaburzenia metabolizmu, “uderzenia gorąca”, nagłe poty, zawroty głowy, chwilowe zaciemnienia w oczach, uderzenia krwi do głowy, zaburzenia trawienne podczas miesiączki. Stosować lek bardzo regularnie!
MIÓD Z KWIATÓW JASNOTY BIAŁEJ
1/3 szklanki dobrze wysuszonych, zmielonych kwiatów jasnoty białej, 400 g. miodu.
Proszek kwiatowy zalać płynnym miodem i bardzo starannie wymieszać. Przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu.
1 łyżeczkę miodu powoli ssać w buzi 3 razy dziennie w przypadku infekcji gardła lub górnych dróg oddechowych oraz zapaleniach oskrzeli. Miód łagodzi kaszel, ułatwia odkrztuszanie, działa przeciwzapalnie na górne drogi oddechowe i oskrzela. Wskazany dla kobiet po przebytych operacjach ginekologicznych jako środek regenerujący i gojący rany.
MACERAT OLEJOWY
5 łyżek suszu z kwiatów jasnoty białej, 2 łyżki suszonych płatków nagietka, 1,5 szklanki oliwy z pestek winogron. Kwiaty zalać oliwą i bardzo powoli podgrzać, odstawić pod przykryciem na 2 godziny. Odcedzić, zlać do butelki z ciemnego szkła.
Olej posiada właściwości przeciwzapalne, nawilżające oraz odżywcze. Łagodzi poparzenia słoneczne, podrażnienia skóry, zmiany łuszczycowe.
MIESZANKA NA SCHORZENIA KOBIECE
Mieszanka reguluje miesiączki, likwiduje upławy, zmniejsza silne krwawienia, łagodzi stany zapalne macicy i pochwy.
Składniki: 1 szklanka kwiatów jasnoty białej, 0,5 szklanki melisy, 0,5 szklanki krwawnika, 0,5 szklanki nagietka, 0,5 szklanki pokrzywy. Zioła w postaci wysuszonej mieszamy i przesypujemy do naczynia, szczelnie zakręcamy. 1 łyżkę mieszanki zalewamy szklanką wrzątku, parzymy pod przykryciem 20 minut. Pijemy małymi porcjami 3 razy dziennie pomiędzy posiłkami.
WINKO ZIOŁOWO MIODOWE na odporność
Winko podnosi odporność, oczyszcza i regeneruje organizm. Łagodzi stany zapalne i choroby infekcyjne zwłaszcza górnych dróg oddechowych.
0,5 szklanki kwiatów jasnoty białej, 0,5 szklanki liści porzeczki czarnej, 0,5 szklanki liści pokrzywy, 0,7 litra wytrawnego czerwonego wina gronowego, 0,5 szklanki miodu lipowego lub akacjowego. Zioła w postaci suszonej rozdrobnić zalać winem, zakręcić szczelnie i pozostawić na 3 tygodnie, czasami potrząsając słojem. Przefiltrować mocno odciskając zioła, dodać miód, dobrze wymieszać przelać do butelek. Stosujemy po 0,5 kieliszka 2 razy dziennie po posiłku.
NAPAR DLA CERY TRĄDZIKOWEJ
Po 1 łyżeczce jasnoty białej i bratka polnego, zaparzać w 2 szklankach wrzątku przez 15 minut. Napar pić w dwóch porcjach rano i wieczorem. Można również używać do przemywania cery.
PŁUKANKA DO WŁOSÓW
4 łyżki kwiatów jasnoty białej zalewamy 2 litrami wody w emaliowanym garnku i gotujemy bardzo wolno 2 minuty pod przykryciem. Zdejmujemy z ognia i pozostawiamy na 20 minut. Po odcedzeniu, w połowie otrzymanego płyny należy umyć włosy używając łagodnego szamponu, a połowę płynu pozostawić do ostatniego płukania. Płukanka działa nawilżająco, delikatnie rozjaśnia włosy i nadaje im blasku i połysku.
PrzeciwwskazaniaCiąża, karmienie piersią, ciężkie stany depresyjne, padaczka, brak woreczka żółciowego.
Stosowanie leków moczopędnych lub uspokajających, może nasilać ich działanie.
Zaleca się ostrożność u osób osób uczulonych na rośliny z rodziny jasnotowatych.
Z miłością Dziewanna 
© Tekst autorski. Proszę nie kopiować bez oznaczenia źródła.
Materiały zawarte na tej stronie nie stanowią żadnej porady o charakterze medycznym, służą one wyłącznie w celach informacyjnych. Wszelkie kuracje lecznicze należy skonsultować z lekarzem. Przed zastosowaniem kuracji ziołami zawsze sprawdzaj przeciwwskazania i interakcje z lekami, jeśli takie przyjmujesz.
Bibliografia
J.H Głóg „Zioła lecznicze”
„Dzika kuchnia” Łukasz Łuczaj
Gram zdrowia Dr. Henryk Różański „Jasnota biała – Lamium album (Labiatae)
Medycyna dawna i współczesna Dr. Henryk Różański „ Kwiat jasnoty białej – Flos Lamii albi w fitoterapii”
Witold Poperzęcki „Ziołolecznictwo”
„Zielnik lekarski” Dr. August Czarnowki
„Rośliny jadalne polski” Łukasz Łuczaj
„Co radzą zioła” Bartosz Jemioła”
„Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych” Słownik Adama Fischera Monika Kujawska, Łukasz Łuczaj
Magiczny zielnik Dziewanny 